İstiklal Caddesi’nin en önemli ara sokağı……….Nur-u Ziya Sokak…The most ımportant sıde street of İstiklal -Nur-u Ziya Sokak…

[row]

[column size=’1/2′]

İstiklal Caddesi’nin en önemli ara sokağı…Nur-u Ziya Sokak!
Geçmişten günümüze, Beyoğlu’nda hep elitlerin yaşadığı bir yer!

Galatasaray’da bir zamanların ‘‘Rue de Pologne’’si. 16. yüzyıldan bugüne siyasal, ekonomik, toplumsal gelişmelerin tümünden nasibini almış. İmparatoriçe Eugenie’den tutun Franz von Liszt’e, Nazım Hikmet’den ‘‘ulusal mimar’’ Mongeri’ye kadar sayısız ünlünün adımları duyuluyor bu sokakta.

 

Nur-u Ziya Sokağı, İstiklal Caddesi’nde Galatasaray’dan Tünel’e doğru yol alırken tam Odakule’nin karşısına düşen ve dik bir biçimde Yeniçarşı’ya inen sokak. Girerken sağ köşede eski Highscholl binasını görüyoruz. 19. yüzyıl başında burada Lehistan temsilciliği varmış. Lehistan’ın bölünmesinin ardından Osmanlı, bir kısım Leh muhacirini İstanbul’a kabul etmiş. Tartışmalı bir görüşe göre köylü Lehler Polonezköy’ü kurup, oraya yerleşmişler. Kentliler de Pera’da kendi temsilciliklerine yakın bir sokağa gelmişler. Sokağın adı zamanla Polonya Sokağı olmuş. Veya Peralılar’ın deyimiyle ‘‘Rue de Pologne’’.

High Scoll’un oluşumu geçen yüzyılın ikinci yarısına rastlıyor. Kırım Savaşı’nda oluşan Osmanlı-İngiliz flörtü sonucu Abdülmecid, Fransız hanedanlığından gelen Franchini-Loungueville ailesinin arsasını Britanyalı Lady Redeliffe bağışlama jestini gösteriyor.

İngilizce tedrisatlı kız lisesi olarak 1979’da devletleştirilip 1980’de Beyoğlu Anadolu Lisesi haline getirilen okul uzun yıllar Nişantaşı’ndaki erkek lisesi ile birlikte İngiliz ekolünün bir numaralı temsilcisi oluyor.

Bir altta yine 19. yüzyılda Ragusa Kent Cumhuriyeti temsilcisine ait bir bina ve müştemilatı varmış. Ragusa o dönemde Dalmaçya kıyılarında bir bağımsız cumhuriyet. 1918’de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’ndan Yugoslavya’ya geçen bu kentin Dubrovnik adını aldığını biliyoruz. Söz konusu diplomatik büro kaldırılınca yerine önce Prof. Copello’nun dans okulu açılmış. Copello’dan sonra möbleci Psalty, daha sonra da ünlü dans hocası mösyö Panosyan burada ikamet etmiş olmalı. Bu yapı bugün mevcut değil.

Sokağın İstiklal Caddesi ile kesiştiği sağ köşede daha 20. yüzyıl başlarında Odessa kökenli bir Fransız olan Mösyö Moulatier’in pastanesi varmış. Pastane o dönem o kadar ünlü ki çikolatalı pastaları Lebon veya Tokatlıyan’ınkine yeğleniyor. Aşağıda bir zamanların Erduran Apartmanı var. Gazeteci yazar Refik Erduran bu apartmanda büyümüş ve 1949 yılındaki ilk evliliğini Nazım Hikmet’in küçük kız kardeşi Melda ile yine burada yapmış.1951’deki genel aftan yararlanarak tutukluluktan kurtulan Hikmet o yıllar bu eve sık uğruyor.

Commendinger Evi:

Aynı hizada biraz daha aşağıda yer alan 17 no’lu Kıyın Apartmanı’nın iki dairesi yetmişli yıllarda Türkiye İşçi partisi tarafından kiralanmış.

Kıyın’ın bir altındaki bina 19. yüzyıl İstanbul’unun dünyaca ünlü piyano imalatçısı ve satıcısı Avusturya kökenli Commendinger’lerin evi imiş. Alman kökenli ünlü Macar besteci Franz von Liszt ise o sıralarda 35 yaşında, ve 1847 yılında Paris’te yitirdiği sevgilisi Maria Duplessis’in şokunu atlatabilmek için aynı yılın yazında İstanbul’a geliyor ve Commendinger’lerin evine yerleşiyor. Polonya Sokağı’nda oturanların çoğuyla tanışıp dostluklar kuran ünlü besteci büyük bir olasılıkla bu sokakta tanıdığı Mösyö Franchini’nin Büyükdere’deki yazlık köşkünde bir konser veriyor. 1849’da bir yangın geçirenCommendinger Evi, 1960’daki son yangında ise cumbalı ön cephesini yitirmiş.

Commendinger Evi’nin yanında, daha aşağıda, bugün Masonlara ait olan ve 19. yüzyılda Kraliyet İtalyan Okulu, daha sonra da İtalyan Konsolosluğu olarak hizmet vermiş bina mevcut. Burası 1928’de Masonlar tarafından satın alınıyor ve Mason dünyasının iki önemli kavramı olan ‘‘Nur’’ ve ‘‘Ziya’’yı bir araya getiren ‘‘Nur-u Ziya’’ tarihi Polonya Sokağı’nın yeni adı olarak ortaya çıkıyor. Mason faaliyetlerinin Atatürk tarafından durdurulmasıyla bina daha sonra halk evlerine tahsis ediliyor, 1948 yılında Masonlara geri veriliyor.

Şimdi Fransız Sarayı’na geliyoruz. 1920’li yılların sonlarına dek Fransız Elçiliği olan binanın arazisi 1500’lerin sonunda 12. elçi Savary de Breves tarafından satın alınmış. Buraya ilk binayı yaptıran da Breves olmuş. Çok kez yıkılıp, yanan saray son biçimine 1847’de kavuşmuş. Binayı Parisli mimar Pierre Laurecisque inşa etmiş. Elçilik bölgesi içinhde olup sokağa yakın yer alan tercümanlık binası 1874’de yapılmış ve 70 yıldır Fransız Araştırma Enstitüsü olarak faaliyet göstermeye başlamış. Bu enstitü son yıllarda Anadolu Araştırma Enstitüsü halini almış durumda.

 

Sarayın kuyumcusu:

Sarayın bir altındaki eski ‘‘Appartement Constantinople’’ daha sonraları Atlas Apartmanı adını almış. Bugün ise isimsiz ve hala sokağın en güzel yapılarından.

30 numaralı Belvü Apartmanı (eski ‘‘Appartement Gramatopoulos’’) 1941’de Mulatier Konağı’nı yıktıran saat tüccarı Gramatopulos tarafından yaptırılmış.

Nuru Ziya Sokak son 150 yılda paralelinde bulunan Eski Çiçekçi Sokağa oranla hep elit bir sokak niteliği taşıdı. Hele Beyoğlu’nun Pera olduğu günlerde… Bakın Ziya Umur Mimar Sinan dergisindeki makalesinde ne diyor: ‘‘İstiklal Caddesi 19. yüzyıl sonlarına kadar Avrupa’nın en büyük caddesiydi. Çünkü hiçbir kent İstanbul kadar çeşitli ulusları bir araya toplamamıştı. 500 bin kişilik koca ‘‘metropol’’ nerede? Şimdiki, 10 milyonluk köy nerede? Tabii bu büyük caddeye açılan bütün yolların da önemi büyüktü. O zamanlar otomobil trafiği olmadığından bir yolun önemliği genişliği ile değil, içinde oturan adamlarla ölçülürdü. İşte bizim Nuru Ziya Sokağımız bu yan yolların en önemlilerinden biri idi.’’

Sokakta Yaşamış Ünlüler: 

Franz Von Liszt(Alman kökenli Macar besteci)-Marquis de la Valette(1868-69 Fransa Dışişleri Bakanı)-De Thouvenel(1860-1862 Fransa Dışişleri Bakanı)-Cont de Montebello( 1839’da Fransa Dışişleri Bakanı)-Marquis de Moustier( 1866-1868 Fransız Dışişleri Bakanı)-Pierre Loti ( Yazar)-Giorgio de Chirico(Dünyaca ünlü ressam)-Giulio Mongeri(İtalyan kökenli İstanbullu mimar)-Eduardo de Nari(İtalyan mühendis ve mimar)-Ernst Commendinger(Ünlü piyano imalatçısı ve satıcısı)-Leo Sarran (Ünlü kuyumcu)-Prof. Dr. Bahri Savcı(Anayasa Hukuku Profesörü)-Refik Erduran (Gazeteci, yazar)-Feridun Bukeger (FB’li futbolcu)-Haldun Bukeger(Kasımpaşalı futbolcu)-Maruşka (Yunanlı taverna şarkıcısı)-Örsan Öymen (Gazeteci, yazar)

 

[/column]

[column size=’1/2′]
/

From past to present, a place in Beyoğlu that elite people lived in.

“Rue de Pologne” of those days in Galatasaray. In this street which has got its share from political, economical and sociological developments since 16th century, footsteps of numerous famous persons ranging from Empress Eugenie to Franz von Liszt and Nazım Hikmet to Mongeri the international architect” can be heard.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nur-u Ziya Street, is a street that corresponds just right opposite of Odakule while going down from Galatasaray to Tunnel and which leads down straightly through Yeni Çarşı. We see old High School building when entering the street at the right corner. There was Poland consulate on this place at the beginning of 19th century. After dichotomy of Poland, ottoman empire has accepted some Polish immigrants to the country. According to a disputable opinion, peasant polish people have founded Polonezköy settled there, and urbanized people have settled in streets near vicinity of their consulate. The name of the street become Poland street or “Rue de Pologne” in the words of residents of Pera over time.

Forming of High School corresponds second half of the last century. As a conclusion of Ottoman- British imminence during crimean war, Abdül Mecid has showed courtesy of granting land which belongs to Franchini Loungeville family who are descendants of French dynasty to British Lady Redeliffe. The school which was nationalized as Girls High School with schooling in English on 1979, and converted into Beyoğlu Anatolian High School on 1980, became number one representative of British ecole together with Boys High School in Nişantaşı.

In 19th century, there was an outbuilding belongs to Ragusa City Republic representative in one down location. Ragusa was an independent republic at shores of Dalmatia at those day. We know that this city which was passed from Austria-Hungary empire to Yugoslavia on 1918, renamed as Dubrovnik. When above mentioned diplomatic representative is revoked, dance school of Prof. Copello first, then after Copello, furniture shop of Psalty has been opened and thereafter famus dance trainer Panosyan must lived here. This building is not exist nowadays.

At the corner of the street which intersects istiklal Avenue there has been a confectionery of Odessa origin French monsieur Moulatier. This confectionery has have a such great reputaion, its chocolate cakes have been preferred to Lebon’s or Tokatlıyan’s. Abit doen, there is Erduran Apartment of that times. Author and journalist Refik Erduran has grown up there and made his first marriage with Melda who is younger sister of Nazım Hikmet on 1949. Nazım Hikmet who was reeleased from prison by advancing general amnesty on 1951, frequently visited this house.

Commendinger House

Two flats of Kıyın Apartment numbered 17 which is located bit down has been rented by Turkish Labor Party in 1970’s.

The building that one down of Kıyın Apartment was house of world’s famous piano manufacturer and seller Comendinger Family whose origins leans Austria. German origin Magyar composer Franz von Liszt was 35 meanwhile, and came to İstanbul in summer of same year to recover death of his lover Maria Duplessis of Paris and stayed at Commendinger’s house.

Famous composer who met and formed friendship with most residents of Poland Street gave a concert at summer kiosk in Büyükdere of Mosieur Francini who most probably met at this street. Commendinger’s house which faced a fire on 1949, lost its front facade with bay window.

Near Commendinger’s house, a bit more down, a building which has served as royal Italian School ,n 19th century and later served as Italian Consulate, and which is belongs to masons nowadays is exist. This place was bought by masons on 1928 and “Nur-u Ziya” which is combination of “Nur (divine light)” and “Ziya (light)” was emerged as new name of historical Poland Street. After masonic activities banned by Atatürk, the buikding was allocated to Halk Evleri (Community Center) and then given back to Masons on 1948.

Now here comes French Palace. Land of building which has been as France Consulate Until the end of 1920’s, was bought by 12th consulate Savary de Breves at the end of 1500’s. The person who had a have a building constructed her was Breves. The palace which has been burnt and demolished too many times, reached its final form on 1847. The building has been constructed by architect Pierre Laurec of Paris. Translatorship Building which is within consulate area and located near the street was built on 1847 and started to engage in activities as French Research Institute for 70 years. This institute is formed into Anatolia Research Institute at last years

Jeweler of the Palace

The apartment named ‘‘Appartement Constantinople’’ which is at one down of the palace has been tane name of “Atlas Apartment” lately. Nowadays this building has no name and is still the most beautiful building in the street Belvu Apartment numbered 30 .

Nur-u Ziya street, always keep a qualification in comparison with Eski Çiçekçi Street which is in parallel with for last 150 years. Especially those days when Beyoğlu was Pera. Look what Ziya Umur say in his article published in Mimar Sinan magazine: “İstiklal avenue is was the biggest avenue in Europe until late 19th century. Because neither city have been able to attract various nations as much as İstanbul. Where was the great “metropolis” of 500.000 people? and where is today’s “village” of 10 million people?

Of course all streets facing this avenue had great importance as well. As there has not been automobile traffic in those days, importance of a street has been measured according to men those who resides at, but its width. Here, our Nuriziya street was the one of those most important streets.

Famous People Those Who Lived in this Street.

Franz Von Liszt (German origin Magyar composer)-Marquis de la Valette(Minister of Foreign Affairs of France, 1868-69)-De Thouvenel (Minister of Foreign Affairs of France, 1860-1862)-Cont de Montebello (Minister of Foreign Affairs of France, 1839)-Marquis de Moustier(Minister of Foreign Affairs of France, 1866-1868)- Pierre Loti( Author)- Giorgio de Chirico (World’s famous painter)-GiulioMongeri (Italian origin architect of İstanbul)-Eduardo de Nari(Italian architect and engineer)-Ernst Commendinger(Famous piano manufacturer and seller)-Leo Sarran (Famous jeweller)-Prof. Dr. BahriSavcı(Professor of Constitutional Law )-Refik Erduran (Journalist, author)-Feridun Bukeger (Football player of FB)-Haldun Bukeger(Football player of Kasımpaşa)- Maruşka (Greek tavern singer)-Örsan Öymen (Journalist, author)

[/column]

[/row]