Yabancıya gayrimenkul satışında değerleme şirketlerinin yapay zeka tarafından belirlenmesi ve yapılan düzenlemelerle ilgili tartışmalar bitmiyor. Düzenlemenin ardından birçok satışın iptal olduğu haberi geliyor. İptaller yaklaşık 500 milyon TL’yi bulmuş durumda. Peki sorun nedir? Yabancılar neden vazgeçiyor? Devlet neden böyle bir uygulamaya karar verdi?
Öncelikle, yabancıların taraf olduğu işlemlerde taşınmaz değerleme raporu düzenlenmesi zaten zorunluydu. Bu yeni bir şey değil. Düzenlemeden önce, yabancıya konut satan firmalar, konutların ekspertizini kendi anlaştıkları bir değerleme firmasına yaptırıyordu. Bazı firma ve değerleme şirketleri bu durumu suistimal edip, örneğin 100 bin dolar olan evi vatandaşlık için 250 bin dolar gibi göstermeye başladı. Bu durum devletin gözünden kaçmadı ve engellemek için bir düzenleme yapılmasına karar verildi.
Yapay Zeka Devreye Girdi
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne konuyla ilgili birçok şikayet gelmeye başlayınca ‘TADEBİS-WEB TAPU’ sistemi üzerinden değerleme uzmanı bilgisayar algoritması ile otomatik olarak atanmaya başladı. Yapay zekalı uygulama, 20 Eylül 2021’de devreye girdi. Artık yalnızca sistemin atadığı eksperler rapor yazabilince, düşük değeri yüksek gösterebilmenin önü kapandı. Ancak asıl sorun da şimdi başladı.
Hileli vatandaşlık engelleniyor ve yüksek komisyon önleniyor ancak yabancılarda kafa karışıklığı söz konusu. Devletin getirdiği bu sistemde düşünceler şu yönde: bugüne kadar pahalıya mı aldık? Kandırıldık mı? Neden şimdi bize sunulan fiyatlarla devletin verdiği fiyatlar örtüşmüyor? Yeni alıcılar ise bunu duyduklarında değerleme raporunu görmeden hareket etmek istemiyor. Bu noktada bizim belirttiğimiz ise değerleme firmasının otomatik atandığı. Yani danışmanlar da raporu göremiyor.
Yabancılar Konut Alımlarını İptal Ediyor
Bir diğer sorun ise yabancının gelip sınırda işlem yapmak istemesi. Yani sınır 250 bin doların hemen üstünde, 255 bin dolarlık konut almak istiyor ama konutun fiyatı değerleme raporunda 230-240 bin dolara düşüyor. Yabancı vazgeçiyor. Buradaki sıkıntı da değerleme uzmanlarının banka verilerini değerlendirmesinden kaynaklanan bir alışkanlık. Banka belirlediği rakama kredi verdiği için genelde değerinden düşük bir rakam gözüküyor. Ancak bir konutun fiyatını belirlemede onlarca farklı parametre var. Bunlar göz önüne alınmadığı zaman ufak farklar büyük sorunlar yaratıyor.
Şu anda yabancıya gayrimenkul satışının yüksek olduğu kentlerde, sektörün nakit cirosunun yarısı yabancıya satıştan sağlanıyor. Çünkü yabancı peşin ödeyerek konut alıyor. İlk el konut üretiminin birkaç yıl öncesine göre yarıya düştüğü bir dönemde sektörün yabancıya satışlarını durduracak bir uygulama, inşaatları da etkileyebilir. Konut fiyatlarına kadar zincirleme bir sorun yaşatabilecek bir sorun var. Aslında düşünce doğru. Hileli satışların önüne geçilmesi gerekiyor ancak çözümün başka şekilde yapılması ve yabancıya güven verilmesi önemli. Önümüzdeki günler neler gösterecek hep birlikte göreceğiz.
NOT: Yabancılar, Türkiye’de aldıkları konutların %40’a yakınını kiraya veriyor, %35’inde ise kendi oturuyor. Geri kalanların %8,4’ü inşaat aşamasında ve %17,4’ü de boş tutuluyor ya da tatilde kullanılıyor. Yabancıların sadece %27,6’sı vatandaşlık için konut alıyor. Türkiye’den gayrimenkul alan yabancıların %61,5’inin başka bir ülkede de gayrimenkulü var. Aldıkları gayrimenkullerin %90’ı ise konut oluyor.
Ayse fügen ARDA
Bunları da Beğenebilirsiniz
